Русские традиции - Альманах русской традиционной культуры

Статьи по этнологии

Ну, всё равно, ты будешь полезна людям...

вкл. . Опубликовано в Этнология Просмотров: 1594

Деревня Неглюбка Ветковского района Гомельской области республики Беларусь находится практически на самой границе с населенными пунктами Новозыбковского района Брянской области. Её ближайшими соседми являются деревни Верещаки и Несвоевка. Первое упомниние о Неглюбке, как указывает исследователь истории Неглюбки Ирина Смирнова, долгое время работавшая научным сотрудником Ветковского музея старообрядчества и белорусских традиций, встечается в жалованной царской грамоте 1720 года, где значатся как принадлежащие Киево-печерской лавре “ ... в Стародубском полку слободка Вышков, Верещаги, Неглювка, Увелле, озеро Коженовское, село Яловка, Святская слободка, Шмарки, Макаричи, Заборье, Летяхи, Перелаз, слободка Эрденка”.1 Сейчас это, понятно, что, за исключением Неглюбки, населённые пункты Новозыбковского и Красногорского районов Брянщины.

Одним из самых важных показателей общности носителей культуры является язык. Достаточно подробно данный вопрос относительно территории нынешнего брянско-белорусского погрничья был исследован П.А. Расторгуевым, который выделил говор населения Мглинского, Новозыбковского, Стародубского и Суражского уездов Черниговской и западной полосы Трубчевского уездов Орловской губернии в “особую группу белорусских говоров и назвал его Северско-белорусским”.2 Как показывают наши исследования, проведенные в 1980-х — 2010-х гг., особенности языка жителей близлежащих населенных пунктов в данном случае Красногорского и Новозыбковского районов Брянской области и Ветковского района Гомельской области, представляют собой одно и то же явление.

И безусловным подтверждением одной культурной традиции такие примечательные обряды, как Ваджэнне і пахаванне “стралы” (“сулы”) і “Свяча” являются традиционными для этой территории.

Одним из наиболее стабильных показателей духовных связей, которые существуют между людьми, являются брачные связи. Согласно данных архива неглюбской церкви (венчание обычно происходило в селе, где жила невеста), которые приводит в своих публикациях И.Ю. Смирнова, с 1988 по 1999 гг. научным сотрудником Ветковского музея старообрядчества и белорусских традиций, неглюбчане заключали браки с жителями деревень Старые Бобовичи, Новые Бобовичи, Верещаки, Верхличи, Вихолка, Вышков, Заборье, Катичи, Кожаны, Любовшо, Попова Гора, Несвоевка, Свяцкая, Увелье, Яловка. И.Ю. Смирнова приводит данные 1782 — 1862 гг.

Одним из самых примечательных явлений этих мест являются представления о доброхожих. Представления о них существуют в Восточной Белоруссии на левобережье реки Сож (Ветковский, Кормянский, Чечерский районы Гомельской области, в деревнях Краснопольского и Костюковичского районов Могилевской области и в заподной России — приграничной с Белоруссией Брянщине (Красногорский и Новозыбковский районы. В “Живой старине” уже публиковались материалы о этих мифологических существах 3

Одним из наиболее частых сюжетов о доброхожих — это сюжет о том, как доброхожие испытывают человека на отзывчивость и доброту, подкладывая ему в лесу, в поле, на лугу, на его же собственном дворе голого ребёнка. Прикрывает (пеленает, одевает) своей одеждой голого ребенка, увиденного им в лесу (поле, лугу, своем дворе) и за это доброхожие одаривают его. Или не прикрывает, и тогда его наказывают). Среди прочих даров доброхожих выделяется наделение достойных людей тайными знаниями, в частности, умением лечить людей. В Неглюбке подобная история нами записана дважды.

Вот таким образом она выглядит в рассказе жительницы Неглюбки Раисы Васильевны Демчихиной:

“Жыў чалавек такі. Жыў ён у Бердажы, возле Чачэрска. Хатка стаяла каля рякі. Ён жыў бедна-бедна. І, вот, ідзець, рыбку лавіў, усё хадзіў з кашальком, палачку на плячо і нясе. Ідзець, там баня стаяла і плача дзіцёнак, ён думае: “Мыўся хтось і забыў. Мылась каторая жэншчына і забылась рябёначка”. Ён узяў рябёначка, думае: “Ну, куды ж мне яго дзець?” Кашнэ было ў яго адно, дак ён у кашнэ ўматаў і думае: “Панясу. Хадзі, дзетка, дамоў”. І толькі іціць, явілась жэншчына. Яго звалі Напрэй ілі Парфен, гаворя: “Парфен, падаждзі! Эта мой рябёначак…” Ён гаворя: “Атарапеў і стаю”. Аддаў. Яна гаворя: “Чым жа мне цябе наградзіць? Ілі штоб знаў многа, ну ўсё на свеце ілі штоб багаты быў, ілі век доўгі?”4 Ён пастаяў, пастаяў: “Спасіба за ўсё. Што падарыш, то і добра будзя”. Так жыў сто чытарнаццаць гадоў, знаў усё на свеце, к яму ездзілі са ўсяго света. Шаптаў і маліўся. Жыў сто чатырнаццаць гадоў. Патом памёр”.5

Во втором случае мне повезло больше. Кроме самой истории, рассказанной жительницей Неглюбки Анной Ивановной Герасименко6, о том, как это случилось с её двоюродной сестрой, мной были записаны и тексты заговоров, которыми её двоюродная сестра овладела после встречи с доброхожей, и которым в последствии научила мою собеседницу.

“Была історыя такая... маёй дваюроднай... ета ні мне было... раскажу вам па расказках, як мне гаварылі. Ёй было лет трынаццаць, можа, і большы. Яна схадзіла на двор, і ішла з надвор’я... і ў сараі ёй абвешчываіцца жэншчына: “Дзевушка, дайце мне што-нібудзь накрыць майго рыбёнка!” Во сарай — дзе скаціна стаіць... раньшэ былі коні, і авечкі ж былі... ета ў старыну. Яна палядзела: стаіць жэншчына, абрадзілася, малінькага рыбёначка дзяржыць на руках. Яна спужалася, а нічога у яе такога не было, тады раньшы насілі, называліся калыскі7, ткаліся яны на красн΄ах із шэрсці, крас΄іліся ніткі ў чорнаю краску, у краснаю краску, у разнае, і ў жоўтаю, патом ткаліся такімі ряшотачкамі [панёвы], і падпярязывалі назад... калысачку... і на той калысачцы на аборачку яе вешалі і падпярязылі... Як бы яна тую калысачку... а то яна вышвырнула наперяд еты паясочык, што была падперязана ета калысачка, і шыбнула туды ёй у сарай. І пабегла ў хату. Спужаўшы. Ета ішчо рыбёнкам яна была. Ну і ўсё. Патом ёй явілася, як на яву, не ва сне, гаворя, я ня сплю, ляжу, і явілася мне жэншчына і кажа: “Як бы ты мне дала большаю абгартачку рябёначку абгарнуць, ты б была бальшым чылавекам, ты б свайго дабра ня знала, ты б жыла очэнь багата”. А яна толькі борачку. Ну што ты той борачкай абгорніш? “Ну, ўсё раўно ты будзіш палезна людзям, будзіш памагаць людзям, і будзіш ты бальшым чылавекам, будзіш славіцца ты ўсюды. Яна жыла тут ў Неглюбцы... а калі яна пераехала ў Гоміль, там яе сын жыў, забраў яе с сабой, дак і к ёй з усіёй акругі людзі ездзілі, яна ўсім людзям памагала. І яна самавучка, яна ўсякія знала ўжо, хтось казаў “шаптанні”. І к ёй з’язжаліся с усіёй акругі людзі, і яна усім людзям памагала. Яна ўмела многа ад чаго “Ад уроку”, “Ад каровак”, як “Любшу” шэпчаць, штоб любілі, прывароты... Но яна гаворя, што ета плахоя дзела: “Я етым не займаюсь. І табе не саветаю”. Знаць яна знала, но гаворя, што ета гряшно: “Гряшно ета дзелаць. Любоў даўжна прыходзіць ад душы, а не ад злога. Любіць доўжын чылавек душэўна, а не ад злога, што ета злога нада вызываць. Нада, — гаворя, — нячыстаю сілу вызываць. Ета не паложана етага дзелаць. Гряшно. Дак я етага ня дзелаю, і табе не саветаю”. Яна ўсё-усё ета знала, што сушчаствуя і ета калд′оўства, но яна етым не займалась, яна дзелала толькі добрыя дзяла, рятавала людзей. Еслі ў чылавека ёсць, звалі цяпер урачы... а тады звалі “скула”, “рожа”, нарывалі пальцы ў людзей на руках... цяпер толькі... дак рэжаць урачы, а тады ўсё вышэптывалі, шапталі “скулу-рожу”.

[Шаптанні — гэта што?]

Шаптанне — ета малітва: ад каровак, зглазілі кароўку... ёсць такія вочы, што зглазываюць маладую скаціну... вот, чылавек прышоў у хату... усякія ў людзей ё вочы плахія... палідзелі: “Во красівы цялёначык!” Тады была панароўка: зімой цялілася кароўка... і ў хату цялёначка... пакуль ён ужо большынькі падрасце... саломкі яму пасцелім у хаці ці драных кухваяк туды накідаім... калі ён ужэ падрасце трошкі болей... на дварэ станіцца ўжо атлыга, тады яго ў сарайчык ужо ўводзім. І бывая такое, чылавек прышоў: “Во цялёначык добры! Жырны! Бальшы, харошы...” Цялёначык тэй зацімпірятуря, ні бярэ ні піць, ні што... Людзі такія ў нас былі, што шапталі. Прыводзяць ужо жэншчыну, яна ўжо атшэптывя цялёначка. Палядзіш, цялёначык тэй падняўся. Ана ўжо, значыць, атагнала злых духаў шаптаннем етым сваім. Такія ёсць малітвы. Так жы і кароўку... ці хазяйку, як пойдзя ў пуню даіць... ці так што-нібудзь... малачка не дае...ета ўсё ёсць такія малітвы — атшэпчываюць.

Яна памёрла ўжо. Кое-што яна мне перядала. Яна жыла ўжо ў Гомелі, прыедзя, жыла ў мяне і па тры-па чатыры дні, мы на печ з ёй залезім, і яна мне ўсё ета праказывала. І я тожы ўзяла сама па сібе. Яна кажа: “Не пішы! Ня нада пісаць. Ты даўжна, еслі табе дано, ты даўжна так запомніць. Як я табе буду праказываць, ты ўслед за мной гавары, і еслі табе дано, а еслі не дано, ты не запомніш”. І яна мне праказала, і ўсё ета запомнілася мне тожы-ка. Ні пісала нікуда.

 

Ад злых духаў

Ёсць такая малітаўка, як скацінцы плоха, уходзіш у сарай, памолішся Богу, як увойдзіш у сарай, чытаіш:

Уладыка-настаўнік, мудрасцю асвяці, крэпасцю ўкряпі. Хрястом я аграждаюся, хрястом я акряшчаюся, хрястом я ангела прызываю, хрястом я злых духаў пабіждаю: “Уйдзіця злыя духі, з етага сарая ад чытырёх вуглоў. Тут жыве Лука, Марка і Жыватваряшчы Бог”. Ва імя Ацца і Сына і Святога Духа. Амінь.

Так прачытаіш, святою вадзічкай папырскаіш. Слава Богу, туды-сюды, скацінка адходзя.

 

Ад урокаў-улёкаў

На моры, на Лукаморьі стаяў дуб. На том дубі сядзела Маці Марэя. Нічога ана ня знала, толькі знала ўрокі-улёкі адбаўляць палявыя, дамавыя, наносныя, намоўныя, суседнія, сямейныя, чэрядзейныя, ад чэрядзея і чэрядзейныя, ад красныя дзевяцы, ад удовінага сына, ад удовінай дочкі. Я іх выгаварываю, высылаю, на сіняя моря адсылаю, на сыпучыя піскі, дрямучыя лясы. Там ім гуляць і буяць, і дзікі камін пагрызаць, і етай скацінцы (ужо якая, там, шэрсць) чорна-белай шарсцінцы пакой даваць, і мой ціхінькі, лёгінькі дух прынімаць.

Прачытаіш так, слава Богу, скацінка ўстае.

(Ета ад скацінкі, а то ё ад чылавека, што чылавеку станя плоха, сурочыла яго, ілі жэ ён спужаўся. Тожэ ёсць малітва “Ад спуга”.)

 

Як выганяюць кароўку

Ёсць такая малітаўка, яна малінькая. Выганяюць кароўку перва на пашу, атрэжыш круглавушачку хлебца, сольку туды, проста, ш тоб солька дзяржалася... што чысты чацверг бывая, перяд Паскай... ета становіш на стол сольку, штоб яна ў саляначцы начавала... малітва ж ідзець у чысты чэцверг, ета счытаіцца чэцьвярговая солька... солькі етае ў хлебец... выходзіш, Богу памолісся, “Отчэ” прачытаіш. “Отчэ” — ета наша малітаўка, якую нас Гасподзь перва вучыў маліцца, ета первая малітаўка, якую Гасподзь распастраніў... а тады Вербнае Скрысенейка... блюдзеш тую вербачку... падпіхнеш ідзе-нібудзь у сарай, яна да тых пор... Вербнае Скрысенне —ета ж перяд Паскай ходзя... вербачка тая тарчыць да етага, пакуль кароўку... і бярэш тую галючку, і выганяіш із той галючкай... хлебца етага кароўцы і чытаіш малітву.

“Іван Залатавуст, пасі маю кароўку і сахраняй, із поля прыганяй, штоб яна там травіцу паядала, вадзічку папівала і хазяйцы дамоў малачка прыносіла. Выганяй і з поля прыганяй”. Штоб кароўка не блудзіла. Ёсць такія кароўкі, што яна із поля, і пашла плутацца па дзярэўні, па сялу. Як выганяіш, вот так прачытаіш, і тады гоніш у стада яе.

 

Ад спору скацыны.

Як скаціну сглазілі.

Первым разам, добрым часам госпаду Богу памалюся, Прячыстай Мацеры пакланюся.

Вядзьма ты чарадзейная, падліўная, падсыпная, вядзьма вучоная, вядзьма раздонная, як із неба звёзд не сымаць, так з етай скацінцы малачка не атабраць із ряпучага хваста, жырнага жывата, чорных бравей, із красных жыл, із пожылак, із расколанага капыта. Я, раба Божжая Ганна, ранняй парой захапіла, етыя ўрокі адхадзіла. Ідзіця ж, вы, урокі, споры, на крутыя горы, на дрямучыя лясы, на сыпучыя балата. Там вам гуляць і буяць, дзікі камінь пагрызаць, на сухой асіні павісаць, яе пагрызаць, і етай скацінцы, чорна-рябай шарсцінцы пакой даваць. Мой цхінькі, лёгінькі дух прынімаць

 

Кроў замаўляць (рану)

Первым разам, добрым часам госпаду Богу памалюся, Прячыстй Мацеры пакланюся.

Шлі калекі, церяз рэкі, ружу ламалі, ружу палівалі. Ружа ўнялася, кроў унялася. Шоўкавай нітачкай, залатой іголачкай сшывалі, крош сунімалі. Платочкам махну, кроў суніму. Амінь.

[Як гэта платочкам махну?]

У руцэ што-та дзяржыш і махнеш на рану платочкам. Кроў цячэ з раны: “Кроў суніму”.

 

Ад зубоў

Як настае, во, маладзік, выходзіш... настае маладзік, выходзіш становісся на парожыку, не ў хаце, а на парог, кажыш: “Маладзік малады, у цябе рог залаты. Быў ты на том свеці?” — “Быў”. — “Бачыў ты майго дзеда?” — “Бачыў”. — “Баляць у яго зубы?” — “Балелі, но не баляць”. — “Дак штоб не балелі і ў мяне”. Тры разы так усыпіш, тады возьмя зямелькі... найдзіш ужо там... і зямельку на ту сторану і на ту сторану тры разы шыбнеш. Штоб не балелі зубы. Эта называітца “Загаварываць зубы на маладзіку”.

 

Ад звіху

Памолісся Богу.

Ехаў жа ты, Госпадзі, на буланам кані, у шчыравом сядле па каменнай гарэ, па жалезным масту. Твой конь спаткнуўся, сустаў звіхнуўся. Стаў жа ты каня падымаці,Божжаю Мацерь на помач прызываці. Божжая Мацерь прыхадзіла, сустаў на месца саставіла, залатой іголачкай, шаўковай нітачкай шшывала, кроў замаўляла, сустаў на месца састаўляла. Ехаў жа ты, Госпадзі, на буланам кані, у шчыравом сядле. Штоб не атрыгалася, і штоб большы твой конь не спатыкаўся, сустаў не атрыгаўся. І етаму рабу Божжаму помачы даваці і сустаў на месца састаўляці. Штоб сустаў не раз не атрыгаўся ні схода, ні маладзіка, ні пад поўна.

 

Ад уроку

Божжая Мацірь на камені сядзела, Ісуса Хрыста дзяржала, тынам агараджала, піліной пілінала, а большы яна нічога ня знала, толькі знала ўрокі-улёкі адбаўляць палявыя, дамавыя, наносныя, намоўныя, прыгаворныя, суседнія, сямейныя. Із Ісуса Хрыста із ручак-із ножак гваздзё вынімала, на камені прыбівала, і етай рабе Божжай Ганні пакой давала, ціхінькі лёгінькі мой дух прынімала.

Мой Дух — Гасподні Дух.

 

Дзіцёнак не спіць

Ну, эта насілі пад кур. Ета пад кур калісь дзяцей насілі. Во, ня спяць дзеці, дак яго бярэш і как раз у паўноч, штоб у паўноч как раз было, у дзвенаццаць часоў ночы, дзе куры сядзяць, і ўносіш: “Куркі-матрункі, вазьміця (як завуць рябёнка) бяссонныя стрункі начныя, палуначныя, дзянныя, палудзянныя”. Дзяржыш дзіцёначка пад курямі, і чытаіш ета. А тады ўжо тых курэй нада турнуць, штоб яны перяляцелі, церяз етага младзенца. Ну, яны ж сядзяць спяць ноччу. Рукой паддасі і дзяржыш ўжо перяд курямі, штоб куры перяляцелі церяз младзенца. Абряд такі быў. Такі дзелалі нашы бабы, нашы мамы дзелалі ад бяссонніцы. Насілі пад курэй. У дзвенаццаць роўна часоў ночы.

“Куркі-матрункі, вазьміця Сашкі бяссонныя стрункі начныя, палуначныя, дзянныя, палудзянныя”. Так тры разы кажаць, а тады курэй етых турнуць із етага куросання, штоб яны ўжо летанулі. Абы-куды хай ляцяць, яны ж у пуні — цэлы будуць, што б хоць адна курыца перялецела церяз етага младзенца, яго ўжо дзяржыш так на руках, і яны перялятаюць церяз яго.

 

Ад скулы

Скула-скулішча, жаркая ты, як папялішча, ты дзвенаццаць ратоў маеш, сінія жылы стамляіш, краснаю кроў іспіваіш. Не сядзець табе ў чылавеку, іціць табе на сіняя моря, на дрямучыя лясы, сыпучыя пяскі, там разжыгаць, там раздымаць, ідзі на жыдоўская папялішча, там табе попел паядаці і вугаль раздымаці, етаму рабу Божжаму (хто там — чылавека названія — Івану) спакой даваці, мой ціхінькі лёг прынімаці. Не хадзі, скулішча, па людзях, ідзі па сініх марях, па дрымучых лясах, па шырокіх палях. Там гуляй і буяй, на горькай асіні павісай, асіну падгрызай, етаму рабу Божжаму пакой давай. Мой ціхінькі, лёгінькі дух прынімай. Мой хух, Гасподні Дух.

Ты разы: Хуу! Плюніш церяз левая плячо. Плюніш церяз левая плячо. Плюніш церяз левая плячо. Тры разы паспытаіш. Ета такая малітва ад скулы-ад рожы.

 

Ад скулы

Ідзі, скулішча, на драч мяцёны, на хлеб пячоны.

Хлеб тады пяклі ў печы, дак штоб з хлебам туды, у печ скулу ету ў жаркаю шыбаць, штоб яна істухала.

І прыкладывалі воск на палец, еслі нарыў на пальчыку, шапталі. А патом ужо воск тэй сымаюць, станіць воск тэй, еслі прыгаворны, еслі прыгавор, воск тэй станіш разрываць — там валосся. Адкуль яно паяўлялась?

Валасень, валасень, выхадзі на каласень, на хлеб пячоны, на драч мяцёны (што змяцецца, галюка астанецца).

Воск тэй станіш разрываць — там валосся. Адкуль яно бярэцца? Еслі пашэпчыш чылавеку, і на пальчык заматыіш яму воск. І патом воск тэй зніміш, станіш разрываць, і там у серядзіне палучаюцца валасень. Ета, значыць, прыгаворная была скула. Чылавеку, во, ад вачэй стала, і палучыўся нарыў. Тады кросны ткалі... дак вот, хто прыдзя, ткуць рушнік: “Ой я яй! Рушнік тчэ, як ізлівая!” У каждага свая работа. Ё чылавек, што тчэ, а ён набелкамі чуць-чуць прыводзя, а другі, як ліст, збівая харашэнька. Чылавек такі плахі пабудзя ў хаці: “Ай я яй! — Гаворя. — Сядзіць за краснамі, як ізлівая рушнік!” Чылавеку нідтуль-нідсюль падкідаіцца, і нарывая палец ў яго... ці што. Ета ад прыгавору шапталі. І тады, слава Богу, абходзілася, і чылавек падужаў. Но яно не ад каждага памагала.

Для Неглюбки с её живыми традициями ткачества это в высшей степени актуально. [Вы сказали: “Рушнік, як злівае”.

Як злівае. Ета плотна. Была народная пасловіца, дзірявенская. “Тчэ рушнік, як злівавая”. Каторыя ткалі, дак аснова была відна между... абы ў кучу... абы ў кучу. А то кажа : “Я зліваю”. Во ў міне тканы рушнік, я сама ткала. Я яго збіла, і праўда, як ізліла. Ня відна асновы белыя ўжо нідзе. Дак ета абычна гаворя: “Як ізлівала”. Ета такая пасловіца была.

А то так мякінька яно, рэдзінька, чуць-чуць, дак кажаць: “Там верябьі будуць плутацца. Ета не тканьё, ета верябьям толькі плутацца”.]

Ад етага многа людзі страдалі, усякія ж вочы ё... тады ўжо шукалі бабак, што многа малітваў.... ад уроку.

 

Ад ячмяня

Ячмень букун,
На табе куку.
Із аконца ваду бяру,
Цябе паю.
Штоб ты вадзіцы напіўся,
Да і з вока ўдаліўся.

Пряма ў вока... а тады вады набярэш і па воку мажыш.

 

Ад жабы

Жаба-жабіца, клятая дзявіца ўрочная, прыгаворная, падуманая, пагадная, пацешная, пасмешная. Дзвенаццаць ратоў маіш, сінія жылы стамляіш, краснаю кроў співаіш, буўныя когці растаўляіш, ряцівае серца стамляіш. Я ж цябе, скула-скулішча, з етых выгаварываіш з яркіх вачэй, з чорных бравей, із жырнага жывата, з ряпушчага хваста. Я ж цябе ссылаю на чорная моря, на сыпучаі пяскі, на дрямучаі лясы. Там табе гуляць і буяць, дзікі камінь пагрызаць, етаму моладцу пакой даваць і мой ціхінькі, лёгінькі дух прынімаць. Мой хух, Гасподні дух.

 

Ад жабы

Жаба-жабіца, лапа-лапіца, дзвенаццаць ратоў ты маіш, сінія жылы стамляіш, краснаю кроў співаіш. Я, раба божжая Ганна, вячэрняй пароў захапіла (ці ранняй, калі нада шаптаць) , етыя твае грызі атшыбіла. Ідзіця, грыжы, на шырокія паля, на дрямучыя ляса, сыпучаі пяскі, топкія балата. Шукайця там сухую асіну, на ёй павісайця, яе пагрызайця. А етаму рабу Божжаму ( па імени як называіш) пакой давайця. Мой ціхінькі, лёгінькі дух прынімайця. Мой хук, Гасподні дух.

[І ад грыжы, і ад жабы, і ад мышэй — ета адно і тое?]

Ета ўсё грызушчая. Іх выганяіш адной малітвай. Жаба, штоб ад скаціны ўшла. Яна тож грызе. А мышы грызуць абычна ў памяшчэнні, у хатах.

 

Ад запоя

Ета, што п’юць гарэлку.

Нагаварываць нада на воду, патом абрызгіваць етай вадой п’янага чылавека.

Ты, неба, слышыш, вы звёзды відзіця, што я хачу дзелаць над целам раба Божжага Івана. Цела меряна, печень тезе. Звёзды вы ясныя, сайдзіця ў чашу брачную. У маей чашы вада із загорнага калодца. Месяц ты красны, сайдзі ў маю кеціль. У маей кецілі ні дна, ні пакрышкі. Солнышка ты праведнае, войдзі на мой двор. А на маём дварэ ні людзей, ні звярэй. Звёзды, вы ўміліця Івана, узмірыця яго раба Божжага от віна.

Слова маё крэпка.

 

Ад дамавога

Я вас, братцы, угаварываю, умаляю, на крутыя горы ссылаю, на цёмныя лясы, на жоўтыя пяскі. Вот вам там піць і гуляць, і ў рабы Божжай Ганны болей не бываць. Упрашываю, угаварываю, умаліваю Ідзіця на млыны, там млыны меляць, жорны б’юць, ломяцца, кругі круцяцца, і вам там круціцца. Вот там Максім, Лена, Аляксана, Мар’я — усех вас прашу: “Прасціця мяня, ці на след наступіла, ці амачыцца ні там схадзіла, дзе нада была. Прашу вас, угаварываю, прасціця мне, ішчэ раз прасціця, ішчэ раз прасціця.

Ета на дамавых. Случаіцца людзям, ці ні там памочыцца, ці што.

 

Опубликовано:
"Ну ўсё раўно ты будзіш палезна людзям..." / Г. И. Лопатин // Живая старина. - 2013. - № 1. - С. 36-38. - ISSN 0204-3432

 

1 Смирнова И., Неглюбка ⁄ Бутковская Н.В., Смирнова И.Ю Мельниковы Бондарь Головко: Семейные хроники. — Владивосток. — 2008 г. С. 8. В свою очередь И.Ю Смирнова ссылается на издание: Описание Киево-Печерской лавры. 1831. с. 292.

2 Расторгуев П.А. Северско-белорусский говор. — СПб. — 1927. — С. 217 — 218. Приводится по публикации И.Ю. Смирновой.

3 Боганева Е. М. “Хорошие были людзі, толька их не видзіў нихто...” (Мифологические тексты о доброхожих по материалам экспедиций 2002 — 2004 гг) Живая старина. 2009. №4. С. 14 — 16; Лопатин Г.И. “Людзей жа нявидзимых стольки, скольки и видзимых”. 2005. № 3. С. 34 — 38. Так же см. Лопатин Г.И. Из народной демонологии белорусско-брянского пограничья — Palаeoslavica. XVI, №1 Cambridg,, Mass, 2011. С. 183 — 217.

4 Богатство, достаток, долголетие — самые частые дары доброхожих. — Г.Л.

5 От ж-цы д. Неглюбка Демчихиной Раисы Васильевны, 1931 г.р. зап. Лопатин Г.И. в 2005 г. Т. 105. Л. 89.

6 Герасіменка Ганна Іванаўна, 1931 г. н. Записи Г.Л. Лопатина 2011-2112 гг. Т. 131. Л.16-20, 40-43.

7 Калыска (калышка) — девичья поясная одежда в виде клетчатого фартуха.

Наш канал на YouTube:

 
Русские традиции - Russian traditions
Группа Facebook · 1 097 участников
Присоединиться к группе